КЪЭБЭРДЕЙ-БЭЛЪКЪЭР РЕСПУБЛИКЭМ АДЫГЭ ЖЫЛАГЪУЭ ЗЭГУХЬЭНЫГЬЭХЭР ЗЭЩIЭЗЫГЬЭУIУЭ СОВЕТ
 

Хьэгьундокъуэхэ Яшар деж 

 

Фи зэхуэсым сыээревгъэблэгъар си гуапэщ, ауэ сынакIуэу сыфхэтыну Iэмал сиIэкъым.
Адыгэбзэм ехьэлIауэ Хэкум Iуэхур зэрыщытыр фхуэсIуэтэныр Iэмалыншэу къызолъытэ.
 
Япэу
 
Иджыблагьэ мыурыс лъэпкъхэм я анэдэлъхубзэхэр еджапIэхэм зэрыщаджыну щIыкIэр зыубзыху закон ди къэралым къыщащтащ. Пащтыхьыгъуэ Урысейм адыгэхэр лъапсэрых (геноцид) ищIамэ, иджынсту къащта законыр лъапсэкIуэдым (этноцид) и законщ.
Апхуэдэ Iуэху еплъыкIэу Урысейми Къэбэрдей-Балъкъэрми я унафэщIхэм ябгьэдэтлъхьар Кьэбэрдей жылагъуэ зэгухьэныгьэхэм зэакъылэгъуу (Дунейпсо адыгэ хасэр хэмыту) къабыл ящIащ.
Абы тегьэщIапIэ хуэхъуар мыращ.
Урысейм и Конституцэм мыпхуэдэ мардэхэр егьэув:
-Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэр езым и Конституцэ иIэжу къэралыгъуэщ (едзыгьуэ 5-м);
-Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэр хуитщ езым и къэралыбзэхэр игъэувыну. Республикэм къэрал IуэхущIапIэхэм апхуэдэу ягьэува къэралыбзэхэр къыщагъэсэбэп Урысейм и къэралыбзэм хуэдэ дыдэу (едзыгьуэ 68-м);
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Конституцэм (едзыгьуэ 76-м) мыпхуэдэ мардэхэр егьэув:
-Республикэм и гьунапкъэхэм къиубыд щIыгу псом къэралыбзэу адыгэбзэр, балъкъэрыбзэр, урысыбзэр къэлъытэн;
-Республикэм и къалэнщ а къэралыбзищыр, зэхэгьэж хэмылъу хъума, къэгьэсэбэпын, заужьын Iуэхугьуэхэр къызэригьэпэщыну;
-Республикам и къэралыбзищыр зэхуэдэ къабзэу (зэхагьэж хэмыту) къыщагъэсэбэп къэрал, щIыпIэ (муниципальнэ) IуэхущIапIэхэм;
Зи гугъ тщIа, Урысейм къищта закон щIэпхъаджэм егъэув:
-урысыбзэр Iэмалыншэу псоми яджын хуейт;
-республикам и къэралыбзэ адыгэбзэр яджынукъым, сабийхэм я адэ анэхэм ар ди анэдэлъхубзэщ жаIэу лъэIу тхылъ ямытхым;
-урысыбзэр хэхауэ Урысейм щыпсэухэм я анэдэлъхубзэу къалъытэ хъунущ;
Аращи, урысыбзэр псоми Iэмалыншэу яджынущ, а бзэр я анэдэлъхубзэу къэзылъытэхэм адыгэбзэм инпэкIэ урысыбзэр тIуащIэу Iэмалыншэ сыхьэт бжыгъэм щIигъуу яджынущ.
Адыгэбзэр къэралыбзэу зэрыщытыр, абы къыхэккIэ Iэмалыншэу яджын зэрыхуейр Урысей закон щIэпхъаджэм зыуи къилъытэркъым.
Ауэ щыхъукIэ, Урысейм и Конституционнэ судым къилъытащ Республикэхэм я къэралыбзэхэр Iэмалыншэу а Республикэхэм щыпсэухэм яджыныр Урысей Конституцэм и мардэхэм къезэгьыу (унафэ №I6-П 16.11.2004 гъ.)
 
ЕIуанэу
 
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и унафэщIхэм сытым дежи къыдрагьэжей адыгэбзэр къэралыбзэу зэрыщытыр, абы къыхэкIыу ди анэдэлъхубзэр Хэкужьым хъума зэрыщыхъур, апхуэдэ щытыкIэр зи фIыщмэр Урысейм дызэрыхэтыр арауэ.
Ауэ абыхэм я IуэхузехьэкIэм къигьэлъагъуэр нэгъуэщIщ: адыгэбзэр нэхъ щIэхыIуэу зэрыкIуэдыжыным толажьэ жыпIэмэ ущыуэнукъым. Ар псалъэ гъущэу зэрыщымытыр щапхъэ куэдыкIейм наIуэ ящI. Псори зы тхыгьэм пхуигъэхуэнукъым, ауэ зыгуэрхэр къэдгьэлъэгъуэнщ:
-1998 гъэм пэщIэдзэ классхэр еджапIэ 91-м, еджакIуэ 25928 къызэщIиубыдэу адыгэбзэкIэ еджэу щытати, ар якъутэжащ;
-2014 гъэм, Урысейм япэ ищри, Республикэм и законкIэ адыгэбзэр Iэмалыншэу яджын зэрыхуей мардэр якъутэжащ;
-еджапIэхэм адыгэбзэмкIэ илъэс зыбжанэ хъуауэ экзамен ятыжкъым;
-Республикам и парламентым Урысейм къищта закон щIэпхъаджэр диIыгьащ. Парламентым я унафэщIэхэм адыгэ, балькъэр жылагьуэ зэгухьэныгьэхэм я лIыкIуэхэр дахуэзати дэгурэ нэфрэ хуэдэу дызэпсэлъащ;
-адыгэбзэкIэ тха лъэIу тхылъ, е зыхуэгьэзэныгъэ гуэр къэрал |уэхущIапIэхэм пIахын папщIэ уныкъуэкъуэн хуейщ;
-адыгэбзэкIэ Республикам къыщыдэкI газет закъуэр («Адыгэ псалъэ») тхьэмахуэм тхуэ яIэрыхьэти, тIур кIэраудащ;
-Республикам и парламентыр къэралыбзищкIэ щIэмылажьэм и щхьэусыгъуэу утыкум щыжаIэ, абы щатх унафэхэр (законхэр) адыгэбзэми балъкэрыбзэми къимытIасэу.
УнэIут, Iужажэ гупсысэкIэ зиIэ унафэщI дызэрикуэдым шэч уегьэщI ахэр дяпэкIэ зэпеуэу адыгэ нэхъыбэIуэм хамэбзэр анэдэлъхубзэу къалъытэным телэжьэну.
А Урысей закон пхэнжыр дэзыIыгьахэм псалъэ дахэ куэд къаIуролъэлъ, хэбгьэзыхьым ди анэдэлъхубзэм и Iуэхур ефIэкIуэну жаIэ.
Апхуэдэ псалъэмакъхэр уи фIэщ пщIыныр, дауи, щыуагьэшхуэщ.
 
Ещанэу
 
ЩытыкIэр гугъу хъуащ жытIэу дытIысыжу дыщыс хъунукъым. Анэдэлъхубзэр тхъумэн папщIэ Iэмалу щыIэр къэгьэсэбэпын хуейщ.
Си фIэщ мэхъу фи зэхуэсым унафэ купщIафIэхэр къызэрищтэнум.
 
 
Тхьэмадэм и япэ къуэдзэ
Шэшэнхэ МуIэед
 
04.08.2018 гъ

 

лента новостей

посещаемость

Посетители
1
Материалы
971
Количество просмотров материалов
2696558